Kim tiền Đại nhạc

• Ngày xưa, Kim tiền được phối hợp sử dụng trong 10 bài bản nói trên khi vua ngự lãm thưởng ngoạn hoặc khi hồi cung sau khi Tế Nam Giao. Ngoài ra, nó còn được dùng trong các buổi lễ tiếp sứ thần ngoại giao, lễ Thường triều, yến tiệc cung đình. Ngày nay, bài bản này được dùng trong lễ Trai tăng hoặc lúc thỉnh thập loại cô hồn trong lễ Trai đàn chẩn tế, ngoài ra bài bản này còn được hòa tấu trong chương trình Ca Huế (độc lập hoặc phối hợp 10 bài, đôi khi chỉ hòa tấu 8 bài kể từ bài Hồ quảng trở đi). Kim tiền cũng là bài thứ nhì trong nhóm 4 bài hòa tấu (Lưu thủy, Kim tiền, Xuân phong, Long hổ), thường dùng để mở đầu cho chương trình Ca Huế.

• Đây là bài thứ bảy trong 10 Bản Ngự (Thập thủ Liên hoàn, dân gian còn gọi là 10 Bản Tàu). Bài gồm có 26 nhịp C (không kể nhịp lấy đà) được thể hiện với hơi Bắc (hơi Khách) ở tốc độ hơi nhanh. Mỗi nhịp ứng với một tiếng gõ của cặp phách một, gõ ngay trên phách thứ nhất của nhịp. Tính chất bài bản trong sáng, nhộn nhịp, nghịch ngợm và pha chút vui vẻ.

• Nhạc cụ: Dàn Tiểu nhạc gồm một số nhạc cụ sau: Tam (3 dây), Tỳ, Nhị, Nguyệt, Sáo. Ngoài ra, dàn Tiểu nhạc còn có một số nhạc cụ bộ gõ đi kèm như: Phách tiền, Phách một, Bồng, Tam âm, Trống bản..., trong bộ gõ này có một số nhạc cụ dùng cho cả dàn Đại nhạc. Tuy nhiên, tùy vào từng bài bản để nghệ nhân sử dụng bộ gõ cho phù hợp. • Nghệ nhân: - Đàn tam: Dương Phúc Long - Đàn Tỳ bà: Nguyễn Ngọc Hùng - Đàn Nguyệt: Nguyễn Đình Vân - Sáo Trúc: Nguyễn Quang Vịnh • Bài Kim tiền được thể hiện bởi 2 nghệ sỹ Dương Phúc Long (đàn Tam), Nguyễn Quang Vịnh (Sáo trúc) và nghệ nhân Nguyễn Ngọc Hùng (đàn Tỳ Bà). Tham khảo thêm các bài Kim tiền thể hiện bằng đàn Nhị do 2 nghệ nhân Trần Thảo và Nguyễn Tấn Hồng thể hiện tại mục 12. Phân tích mỗi một bài bản, chúng tôi thấy có những đặc điểm sau: • a. Nghệ sỹ Dương Phúc Long diễn tấu bài Kim tiền bằng đàn Tam một cách lưu loát và hoàn chỉnh. Đường nét giai điệu đảm bảo như ở bài bản xưa và đủ nhịp. Tuy vậy, để cho bài bản này được hay hơn và đúng như xưa mỗi khi sử dụng, chúng tôi đề nghị nên chú ý điều chỉnh hai điểm dưới đây: - Chữ nhạc chính thức ở đầu phách thứ ba nhịp 20 là chữ Công (ứng với nốt Mi 2), không phải là chữ Xê (nốt Rê 2) như nghệ sỹ đã thể hiện. - Với nét nhạc đi lên ở hai phách cuối nhịp 21, nghệ sỹ đã để lại dấu ấn riêng gây cảm giác rất khó chịu. Vấn đề này cũng đã xuất hiện tương tự ở nhịp 17 trong bài Tây mai do chính nghệ sỹ tự thể hiện. Hãy so sánh nét nhạc ở nhịp 21 với nét nhạc gốc của sườn bài xưa được minh hoạ ở ví dụ trên. b. Nghệ sỹ Nguyễn Quang Vịnh đã diễn tấu bài Kim tiền bằng Sáo trúc rất tốt và hoàn chỉnh. Đường nét giai điệu lưu loát, đảm bảo giống như sườn giai điệu gốc ở bài bản xưa và có đầy đủ số lượng nhịp cần thiết. c. Nghệ nhân Nguyễn Ngọc Hùng diễn tấu bài Kim tiền bằng đàn Tỳ bà một cách lưu loát và hoàn chỉnh. Tuy đường nét giai điệu đủ nhịp như bài bản xưa nhưng theo chúng tôi, tương tự như ở bài Tây mai, trong bài này nghệ nhân đã sáng tạo một số dấu ấn riêng khi tìm cách tiến hành lưu loát giai điệu bài bản, cụ thể là: - Chữ nhạc chính ở đầu phách thứ ba nhịp 18 là chữ Công (ứng với nốt Mi 2), không phải là chữ Xê (nốt Rê 2) như nghệ nhân đã thể hiện. - Các chữ nhạc chính ở hai phách cuối nhịp 17 là Công Xê Xàng (lần lượt ứng với các nốt Mi 2, Rê 2 và Do 2) - là nét nhạc đi xuống, không phải là nét nhạc đi lên như nghệ nhân đã thể hiện trong bài. Hãy chú ý rằng vấn đề này cũng đã xuất hiện tương tự ở nhịp 17 trong bài Tây mai do chính nghệ nhân tự thể hiện. Nhìn chung, bài bản Kim tiền thể hiện bởi các nghệ nhân, nghệ sĩ nói trên là đủ nhịp, giai điệu bám sát sườn bài xưa. Tuy vậy, chúng ta cần chú ý thực hiện đúng các điểm mấu chốt đã được trình bày để chỉnh sửa thay đổi cho các bài bản này được hoàn chỉnh hơn khi muốn sử dụng chúng và chọn làm các bài bản mẫu trong thời điểm hiện tại.