Sáo (Thổi ngang)

Giới thiệu

Sáo ngang là nhạc khí thuộc bộ hơi, làm bằng ống trúc, ống nứa hoặc ống mung, có 8 huyệt “lỗ”, trong đó, một huyệt để thổi, sáu huyệt được chia đều theo thang âm 7 âm chia đều, 1 huyệt định âm. Sáo ngang du nhập từ Trung Hoa vào Việt Nam từ xa xưa, được người Việt Nam sáng tạo, cải tiến thành nhạc khí của người Việt, phục vụ âm nhạc trong dân gian, phong tục, tín ngưỡng và là nhạc khí trong ban Nhã nhạc của triều đình Việt Nam. Sáo ngang được phát huy tính năng sử dụng trong các dàn Nhã nhạc triều Nguyễn (1802-1945).

Hình thức cấu tạo

* Sáo ngang được làm bằng ống trúc, nứa, mung. Ống thẳng, đường kính khoảng 1,2cm, dài khoảng 45cm - 50cm. Độ dài ngắn của hai đầu ống Sáo không ảnh hưởng đến thang âm và âm thanh của nó. Sáo ngang có 8 huyệt “lỗ”. * Một ống trúc, nứa, mung thẳng dài khoảng 45 - 50cm, đường kính khoảng 1,2 đến 1,5cm. Được bịt kín một đầu, cách huyệt thổi khoảng 0,5 - 1cm. Sáo ngang có 8 huyệt, từ huyệt thổi đến 6 huyệt thang âm, được đặt trên một đường thẳng, huyệt định âm nằm ở cuối đuôi sáo (các huyệt thang âm cách nhau 1,5cm).

Vị trí & chức năng

Do âm thanh của Sáo mượt mà, trong sáng nên trong dàn Nhã nhạc, Sáo thường đi giai điệu chính, đi cách các nhạc khí khác 1 quãng 8.

Tính năng kỹ thuật

+ Tính năng: Sáo ngang dùng trong Nhã nhạc, ca xướng cung đình Thường lấy Hò1 của hơi ai, hò 1 của hơi khách làm chuẩn. Âm vực gồm hai quãng 8 từ Hò 1 - Líu 3 (hơi ai). Từ Hò 1 đến Ú 3 hơi khách tương ứng với: + Kĩ thuật diễn tấu. - Môi, miệng mím lại, lấy hơi từ bụng, thổi vào huyệt sáo tạo âm thanh. - Rung hơi từ bụng và cổ, tạo âm thanh như làn sóng. - Đánh lưỡi đơn: Dùng đầu lưỡi đánh vào môi tạo âm thanh thành từng âm ngắt. - Phi lưỡi: Dùng chót lưỡi uốn cong lên sát hàm, kết hợp đẩy hơi và rung lưỡi tạo âm thanh (như Tremolo). - Sáu ngón của hai bàn tay: Nhẹ nhàng, uyển chuyển trên sáu huyệt. - Ngón láy, ngón vỗ, ngón vuốt: Vuốt lên, vuốt xuống tạo âm thanh mềm mại